Podziel się  |

Kupując opcje, można osiągnąć bardzo duże zyski (na żadnej innej strategii opcyjnej nie można zarobić więcej). Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ kurs opcji charakteryzuje się bardzo dużą zmiennością, co oznacza, że w przypadku wzrostu wartości instrumentu bazowego kurs opcji wzrośnie dużo więcej. Dlatego inwestowanie w opcje jest znacznie bardziej opłacalne niż w akcje.

Opcja to instrument, na którym można dużo więcej zarobić niż stracić. Na rynku nie ma drugiego takiego instrumentu. Co ważne, przy opcjach od początku wiadomo, ile maksymalnie można stracić.

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie można kupić opcje na dwa rodzaje instrumentów bazowych – opcje na indeks WIG20 i opcje na akcje najbardziej płynnych spółek. Jak wszystkie instrumenty pochodne w obrocie giełdowym, także opcje dostępne na warszawskim parkiecie muszą być wystandaryzowane, tak, aby można było kupować je od anonimowych wystawców. 

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie:

• nazwa instrumentu „Opcja”
• XYZ – skrót nazwy instrumentu bazowego:
  • W20 dla indeksu na WIG20
  • dla opcji na akcje w zależności od instrumentu bazowego (na przykład dla opcji na akcje spółki Telekomunikacja Polska skrót nazwy to TPS)
• k – symbol, który wskazuje na miesiąc wygaśnięcia oraz typ opcji
• r – ostatnia cyfra roku wygaśnięcia (na przykład wstawiana jest cyfra 7 dla opcji wygasających w 2007 roku).
• ccc – kurs wykonania. Dla opcji na WIG20 do wskazanej w tym miejscy liczby należy dodać jedno zero (przykładowo – odczytana liczba 360 oznacza kurs wykonania o poziomie 3 600 pkt).

Przykładowo, OW20X7350 to opcja na WIGH20, wygasająca w grudniu 2007 roku, z kursem wykonania 3 500 punktów. OPKNI8050 to opcja na akcje PKN Orlen, wygasająca we wrześniu 2008, z kursem wykonania 50 zł. 

Dla opcji na WIG20 mnożnik wynosi 10 zł (tyle jest wart każdy punkt indeksowy). Dla opcji na akcje mnożnik wynosi 100 (wskazuje on na liczbę akcji, jaka przypada na jedną opcję).Należy zauważyć, że mnożniki dla opcji na akcje i indeksy są identyczne jak dla analogicznych kontraktów terminowych.

Opcje na WIG20 są notowane w punktach indeksowych z dokładnością do 0,01 pkt, jeżeli kurs opcji nie przekracza 50 pkt oraz 0,05 pkt, jeżeli kurs opcji przekracza 50 pkt. Opcje na akcje są notowane w złotych za jedną akcję z dokładnością do 0,01 zł, jeżeli kurs opcji nie przekracza 50 zł oraz 0,05 zł, jeżeli kurs opcji przekracza 50 zł.

Opcje na indeks WIG20 wygasają w czterech najbliższych miesiącach z marcowego cyklu kwartalnego obejmującego miesiące: marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień (cykl identyczny z cyklem wygasania kontraktów na WIG20). Jedna seria opcji pozostaje w obrocie przez 12 miesięcy.

Opcje na akcje wygasają w dwóch najbliższych miesiącach z marcowego cyklu kwartalnego. Jedna seria opcji pozostaje w obrocie przez 6 miesięcy.

Dla opcji na WIG20 oraz opcji na akcje spółek dniem wygaśnięcia jest trzeci piątek miesiąca wygaśnięcia. W tym dniu kończy się obrót opcjami. Pierwszym dniem obrotu jest pierwszy dzień sesyjny po dniu wygaśnięcia poprzedniej serii opcji. 

Kursy rozliczeniowe dla opcji są identycznie kalkulowane jak ostateczny kurs rozliczeniowy dla kontraktów terminowych. Należy zatem pamiętać, że opcje oraz kontrakty na te same instrumenty bazowe wygasają wg tej samej ceny.

Algorytmy kalkulacji kursów są następujące:• Dla opcji na WIG20 – kurs rozliczeniowy jest wyznaczany jako średnia arytmetyczna ze wszystkich wartości indeksu będącego instrumentem bazowym w czasie ostatniej godziny notowań ciągłych oraz wartości tego indeksu ustalonej na zamknięcie sesji giełdowej.• Dla opcji na akcje – kurs rozliczeniowy jest wyznaczany jako średnia ważona wolumenem obrotów z kursów wszystkich transakcji akcjami będącymi instrumentem bazowym, zawartych na sesji w dniu wygaśnięcia kontraktów.
Kursy wykonania wprowadzane do obrotu przez Giełdę mogą posiadać tylko określone wartości podane w specyfikacji instrumentu. Są one następujące:

Dla opcji na WIG20

Dla opcji na akcje

Dla opcji na WIG20 do obrotu na nowy termin wygaśnięcia jest wprowadzanych 18 serii opcji. Wśród nich jest 9 serii opcji kupna (call) oraz 9 serii opcji sprzedaży (put). Serie te posiadają różne kursy wykonania, jak wskazano poniżej:

• 1 seria at-the-money (ATM), czyli z kursem wykonania równym wartości indeksu.
• 4 serie in-the-money (ITM), czyli z kursem wykonania wyższym (opcje sprzedaży) lub niższym (opcje kupna) od aktualnej wartości indeksu.
• 4 serie out-of-the-money (OTM), czyli z kursem wykonania wyższym (opcje kupna) lub niższym (opcje sprzedaży) od aktualnej wartości indeksu.

Dla opcji na akcje do obrotu na nowy termin jest wprowadzanych 9 serii opcji. Wśród nich są 4 serie opcji kupna oraz 4 serie opcji sprzedaży. Serie te posiadają różne kursy wykonania, jak wskazano poniżej:

• seria at-the-money (ATM),
• 1 seria in-the-money (ITM),
• 2 serie out-of-the-money (OTM).

Liczba serii opcji wprowadzonych do obrotu na nowy termin wygaśnięcia może wzrastać. W efekcie zmiany wartości instrumentu bazowego do obrotu wprowadzane są przez giełdę kolejne serie tak, aby inwestor zawsze miał do dyspozycji pulę opcji ITM, ATM oraz OTM.

Depozyty zabezpieczające

Depozyty zabezpieczające na rynku opcji są pobierane wyłącznie od wystawców opcji. Nabywcy opcji nie muszą utrzymywać depozytów. Wystawca opcji przyjmuje na siebie zobowiązanie do dostarczenia w terminie wygaśnięcia kwoty rozliczenia. Gwarancją jego wypłacalności jest depozyt zabezpieczający, który wystawca musi utrzymywać.

Depozyt oczywiście musi być pobrany w takiej wysokości, aby w pełni pokrywał zobowiązania wystawcy, ale również dawał domowi maklerskiemu możliwość zamknięcia pozycji inwestora w sytuacji, gdy wystawca depozytów nie uzupełni. Aby zamknąć krótką pozycję, należy opcję z rynku odkupić, dlatego depozyt musi być takiej wysokości, by niezależnie od wahań premii opcyjnej na sesji zawsze istniała możliwość odkupienia opcji z rynku.

W praktyce kalkulacja depozytu zabezpieczającego dla opcji polega na przeprowadzeniu szeregu symulacji, które pokazują, jak w ciągu kolejnej sesji może zmienić się wartość premii. Dla każdej serii opcji przeprowadzanych jest 16 symulacji (tzw. scenariuszy). W każdej z nich przyjmuje się inny poziom instrumentu bazowego oraz jego zmienności. Na bazie tych danych dla każdego scenariusza wyznacza się wartość teoretyczną opcji (z modelu Black-Scholes). Następnie wyszukuje się scenariusza, który pokazujenajwyższą wartość premii. Premia ta określa depozyt zabezpieczający na kolejną sesję giełdową.

Uwaga! Taki algorytm kalkulacji depozytu jest stosowany przez KDPW przy naliczaniu depozytów, które są wymagane od domów maklerskich. Domy maklerskie dla swoich inwestorów mogą stosować zupełnie inne algorytmy.

Algorytm kalkulacji depozytu wygląda na bardzo skomplikowany. Inwestor oczywiście nie musi go znać, a tym bardziej samodzielnie wyznaczać depozyty. Jest to jak widać procedura bardzo skomplikowana. Wyznaczaniem depozytów zajmuje się dom maklerski.

W skład depozytu mogą wchodzić gotówka oraz papiery wartościowe (uznawane przez KDPW). O listę takich papierów należy zapytać w biurze maklerskim. Wystawca opcji otrzymuje premię opcyjną, dlatego wstępny depozyt zabezpieczający wpłacany przez niego pomniejsza się o wysokość premii, jaką po zawarciu transakcji może on otrzymać (otrzymana przez wystawcę premia opcyjna jest zatem blokowana na rachunku i uzupełnia depozyt zabezpieczający). Zaznaczamy jednak, że biura maklerskie mogą stosować odmienne zasady.

Wystawca opcji jest zobowiązany do codziennego utrzymywania depozytu powyżej poziomu depozytu minimalnego (zasada podobna jak w przypadku kontraktów terminowych). Jeżeli wartość wpłaconego przez inwestora depozytu będzie mniejsza niż depozyt minimalny, wówczas wystawca jest zobowiązany do jego uzupełnienia. jeżeli wystawca opcji na wezwanie biura maklerskiego nie uzupełnia depozytu, wówczas biuro ma prawo zamknięcia jego pozycji (wykorzystując środki znajdujące się w depozycie, odkupuje opcję z rynku).

W przypadku portfela różnych opcji oraz innych instrumentów pochodnych depozyt na portfel jest naliczany z uwzględnieniem korelacji. Oznacza to, że depozyt na portfel nie stanowi sumy depozytów zabezpieczających naliczonych na każdy instrument z portfela oddzielnie, ale stanowi depozyt zabezpieczający ryzyko, jakie generuje cały portfel. Obecnie korelacja jest uwzględniania jedynie pomiędzy instrumentami pochodnymi o tym samym instrumencie bazowym.

Tekst powstał na podstawie publikacji Giełdy Papierów Wartościowych.