Podziel się  |

ETF (ang. Exchange Traded Fund – fundusz notowany na giełdzie) to otwarty fundusz inwestycyjny notowany na giełdzie, którego zadaniem jest odzwierciedlanie zachowania się danego indeksu giełdowego. Jego funkcjonowanie jest regulowane, tak jak innych funduszy inwestycyjnych, dyrektywami unijnymi i regulacjami krajowymi. Charakteryzuje się on możliwością stałej (codziennej) kreacji i umarzania jednostek, zwanych tytułami uczestnictwa. Tytuły uczestnictwa funduszu typu ETF notowane są na giełdzie na takich samych zasadach jak akcje.

Nazwę ETF niektórzy – oczywiście wyłącznie w celach marketingowych – tłumaczą jako Easy to use, Transparent, Flexible, czyli prosty w użyciu, przejrzysty, elastyczny, co bardzo dobrze oddaje charakter instrumentu.

Dzięki notowaniu ETF-ów na giełdzie w systemie notowań ciągłych, inwestor ma możliwość inwestowania krótko-, średnio-, bądź długoterminowo, co jest wyjątkowo ważne dla osób ceniących sobie codzienne otwieranie i zamykanie pozycji (tzw. day-trading), agresywną strategię inwestowania, bądź też spekulację na podstawie dziennych zmian indeksu.

Historia tego instrumentu nie jest bardzo długa. Po raz pierwszy wprowadzono je do obrotu w 1989 roku na giełdzie w Toronto w Kanadzie. W 1993 roku w obrocie pojawia się ETF na indeks S&P500 w USA, którego nazwa skrócona brzmi SPDR. W Europie ETF-y używane są od 2000 roku. W 2010 roku łączna wartość ETF-ów na świecie sięgnęła ponad bilion dolarów, a ich liczba 2100. 

Mimo że fundusze ETF na rynku europejskim funkcjonują tylko 10 lat, jest to sprawdzony i akceptowany przez inwestorów instrument finansowy umożliwiający stosowanie prostych strategii inwestycyjnych, a zarazem prosty sposób na dywersyfikację portfela inwestycyjnego.

Pierwszym ETF-em na GPW jest ETF na indeks WIG20, którego emitentem jest LYXOR Asset Management należący do grupy kapitałowej Société Générale. Tytuły uczestnictwa funduszy typu ETF są notowane w polskich złotych w systemie notowań ciągłych na takich samych zasadach jak akcje. Jednostką notowania jest 1 tytuł uczestnictwa, którego początkowa wartość odzwierciedla 1/10 wartości indeksu WIG20. Tytuły uczestnictwa są notowane pod nazwą skróconą: ETFW20L. Nad zapewnieniem odpowiedniej płynności na rynku wtórnym czuwają renomowanie firmy inwestycyjne.

Zadaniem firmy zarządzającej funduszem typu ETF jest, aby tytuły uczestnictwa danego funduszu jak najwierniej naśladowały zachowanie indeksu, na którym bazuje fundusz. Firma zarządzająca funduszem ponosi tak zwane koszty replikacji (naśladowania) indeksu. Fundusz ponosi koszty depozytariusza, wnosi opłaty administracyjne regulatorowi rynku, a także opłaty licencyjne, które umożliwiają używanie nazwy danego indeksu (np. indeksu WIG20).

Cechy odróżniające ETF-y od innych funduszy otwartych

Tytuły uczestnictwa funduszy typu ETF są notowane na giełdzie na takich samych zasadach, jak akcje. Cena tytułów uczestnictwa, tak jak każdego innego instrumentu notowanego na giełdzie, kształtuje się w oparciu o popyt i podaż, ale jest bardzo silnie skorelowana z wartością instrumentu wynikającą z bieżącej wartości aktywów netto zgromadzonych w funduszu na jednostkę uczestnictwa, a ta odpowiada najczęściej 1/10 (lub 1/100) bieżącej wartości indeksu bazowego ETF-a.

ETF-y zarządzane są w sposób pasywny. Każdy ETF, tak jak zwykły otwarty fundusz inwestycyjny (FIO), posiada zarządzającego. W przypadku FIO zarządzający realizuje strategię inwestycyjną, której celem jest osiągnięcie jak najwyższej stopy zwrotu z inwestycji z wynikiem lepszym niż benchmark (np. indeks giełdowy). W przypadku ETF-a zadaniem zarządzającego jest jak najdokładniejsze odwzorowanie zachowania się indeksu, czyli zarządzanie pasywne i zminimalizowanie błędu śledzenia, tzw. tracking error. Tracking error jest wynikiem m.in. dostosowywania aktywów funduszu do składu danego indeksu, w tym kosztów związanych z inwestowaniem w akcje wchodzące w skład indeksu oraz sposobu wypłacania dywidendy przez fundusze typu ETF.

Istnieje możliwość ciągłej (codziennej) kreacji i umarzania tytułów uczestnictwa poza giełdą. Codzienna kreacja i umarzanie tytułów dokonywane na rynku pozagiełdowym odbywa się w oparciu o tzw. wycenę tytułu funduszu ETF z zamknięcia notowań na rynku giełdowym, czyli tzw. NAV (Net Asset Value – wartość aktywów netto na jednostkę uczestnictwa). Proces kreacji/umarzania odbywa się w oparciu o wskazane przez emitenta zasady, określające np. minimalną wielkość transakcji, czy czas realizacji. Szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w prospekcie emisyjnym danego funduszu.

Płynność obrotu wspomagana jest działaniami animatorów. Tak jak na rynku akcji, animatorzy wspomagają płynność obrotu na podstawie odpowiednich umów, określających np. maksymalną wartość spreadu (różnica pomiędzy limitami cen w zleceniach kupna i sprzedaży) oraz minimalną wielkość składanych zleceń.

Koszty dla inwestora

Jak każda inwestycja w instrument finansowy, inwestycja w tytuły uczestnictwa funduszy typu ETF związana jest z kosztami. W przypadku nabywania tytułów uczestnictwa funduszu typu ETF na giełdzie, inwestor ponosi dwa podstawowe rodzaje kosztów.

Pierwszym z nich jest prowizja przy zakupie/sprzedaży tytułów na giełdzie – analogicznie jak to ma miejsce w przypadku akcji czy obligacji. Określana jest przez dom maklerski, za pośrednictwem którego inwestor realizuje swoje transakcje,

Drugim kosztem jest opłata za zarządzanie (w skali roku) – odejmowana jest od wartości inwestycji w fundusz typu ETF „pro rata temporis” – proporcjonalnie do upływu czasu.

Należy podkreślić, że opłata za zarządzanie w przypadku funduszy ETF jest wielokrotnie niższa niż w przypadku zwykłych funduszy inwestycyjnych. Wynika to z faktu, iż ETF-y są funduszami pasywnymi – nie mają na celu wygenerowania wyższej niż indeks stopy zwrotu). Szczegółowe informacje nt. kosztów ponoszonych przez fundusz i przez inwestora zawarte są w prospekcie emisyjnym.

Zalety i ryzyka

Wśród najważniejszych zalet funduszy typu ETF można wskazać:

• prostotę i przejrzystość inwestycji,
• możliwość łatwej inwestycji „w cały rynek”, czyli w indeks WIG20,
• notowanie na takich samych zasadach jak akcje,
• dużą płynność,
• ciągłą wycenę tytułów w ciągu dnia,
• niskie koszty związane z inwestycją,
• niski błąd odwzorowania – tzw. tracking error.

Inwestor powinien być także świadomy ryzyk związanych z nowym instrumentem. Dwa najważniejsze w tym wypadku rodzaje ryzyk to ryzyko rynkowe i ryzyko kontrahenta. 

Ryzyko rynkowe wynikające ze zmian cen tytułów uczestnictwa spowodowanych niekorzystnymi ruchami indeksu bazowego. Ryzyko ograniczone jest do wielkości inwestycji w dany ETF. Jest ono najczęściej mniejsze niż w przypadku inwestycji w pojedyncze akcje w związku z dywersyfikacją portfela indeksu będącego aktywem bazowym.

Ryzyko kontrahenta – fundusz ETF, tak jak inne fundusze, może być narażony na ryzyko kontrahenta wynikające z zawarcia transakcji instrumentami finansowymi z instytucją kredytową (bankiem). W związku z tym fundusz jest narażony na ryzyko, że dana instytucja kredytowa nie będzie mogła wywiązać się ze swoich zobowiązań z tytułu tych instrumentów.

Należy zauważyć, iż ryzyko inwestycyjne w przypadku ETF-ów jest znacznie mniejsze niż np. w przypadku instrumentów z dźwignią finansową (instrumentów pochodnych), ponieważ tytuły uczestnictwa są przedmiotem obrotu na rynku kasowym.

Tekst powstał na podstawie publikacji Giełdy Papierów Wartościowych.